W Polsce wirus RSV stanowi jedną z głównych przyczyn hospitalizacji niemowląt, a poważny przebieg zakażenia może wystąpić również u dzieci, które urodziły się o czasie oraz były wcześniej zdrowe. W 2025 roku zarejestrowano ponad 94 tys. przypadków zakażeń, co stanowi ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim, z czego ponad 33 tys. przypadków dotyczyło dzieci poniżej drugiego roku życia. Jesienią rozpocznie się kolejny sezon zakażeń RSV, a w związku z brakiem leczenia przyczynowego, specjaliści podkreślają, że ważne jest, aby dzieci były objęte ochroną jeszcze przed szczytem zachorowań.

Dlaczego RSV jest niebezpieczny dla niemowląt?

– Drogi oddechowe, szczególnie u małych dzieci, takich jak noworodki i niemowlęta, są stosunkowo wąskie. Infekcja RSV prowadzi do obrzęku dróg oddechowych oraz ich zwężenia, co utrudnia oddychanie. W poważnych przypadkach może to skutkować znacznie nasilającą się niewydolnością oddechową, co wymaga wsparcia oddechowego. – zaznacza dr hab. n. med. Paweł Krajewski, kierownik Kliniki Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka w Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie.

Ryzyko zakażenia w pierwszych miesiącach życia

Ciężki przebieg zakażenia RSV najczęściej dotyczy wcześniaków oraz dzieci z przewlekłymi schorzeniami, jednak do szpitali trafiają także zupełnie zdrowe niemowlęta. Największe ryzyko występuje w pierwszych sześciu miesiącach życia, kiedy układ oddechowy i odpornościowy dziecka są jeszcze w fazie rozwoju. Zakażenie początkowo może przypominać przeziębienie, lecz u najmłodszych pacjentów stan zdrowia może szybko się pogorszyć, prowadząc do duszności i ewentualnej hospitalizacji.

Ochrona przed wirusem

– Wirus RSV jest szczególnie niebezpieczny dla małych dzieci, zwłaszcza niemowląt w pierwszym roku życia, ponieważ ich odporność nie jest w pełni rozwinięta, co utrudnia im skuteczną reakcję na zakażenie. Infekcja może mieć poważny przebieg i prowadzić do niewydolności oddechowej. – ocenia dr n. med. Alicja Karney, dyrektor Instytutu Matki i Dziecka.

Statystyki dotyczące zakażeń RSV

Zgodnie z danymi Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB oraz GIS, od stycznia do 15 grudnia 2025 roku odnotowano ponad 94 tys. przypadków zakażenia RSV, co oznacza wzrost ponad dwukrotny w porównaniu do roku ubiegłego. Z blisko 33 tys. zakażeń, które dotyczyły dzieci do drugiego roku życia, w roku poprzednim było to około 18 tys.

Hospitalizacje dzieci z powodu RSV

Raport Fundacji Instytutu Matki i Dziecka „Kompas gotowości na RSV u niemowląt” wskazuje, że w sezonie 2022/2023 w Polsce zarejestrowano ponad 20 tys. hospitalizacji związanych z RSV wśród dzieci do piątego roku życia. Noworodki i niemowlęta stanowiły 70–80% hospitalizowanych, a niemal 95% niemowląt, które trafiły do szpitala, nie miało wcześniejszych czynników ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia.

Immunizacja jako klucz do ochrony

– W przypadku infekcji wirusami, w tym RSV, skuteczną formą ochrony jest immunizacja oraz szczepienia. Profilaktyka jest jedynym dostępnym sposobem. U dzieci, noworodków i niemowląt zakażonych RSV nie stosuje się specyficznych leków, a jedynie standardowe metody terapeutyczne, takie jak wsparcie oddechowe lub tlenoterapia, oczekując na ustąpienie objawów. – wyjaśnia dr Paweł Krajewski.

Jak przygotować się na sezon RSV?

W Polsce sezon RSV zazwyczaj trwa od października do marca. Należy więc zaplanować ochronę dziecka przed rozpoczęciem sezonu lub na jego początku. Nie jest to jednak problem wyłącznie dla dzieci urodzonych w sezonie epidemicznym. Analizy wskazują, że nawet co drugie niemowlę hospitalizowane z powodu RSV urodziło się poza tym okresem.

Metody ochrony przed RSV

Przed ciężkim przebiegiem zakażenia RSV dzieci można chronić na dwa sposoby: poprzez szczepienie kobiet w ciąży, co pozwala na przekazanie przeciwciał dziecku, oraz poprzez podanie niemowlęciu przeciwciała monoklonalnego, które zapewnia bezpośrednią ochronę w sezonie infekcyjnym. Owa profilaktyka nie jest szczepieniem, ponieważ preparat dostarcza gotowe przeciwciała, a nie stymuluje organizm dziecka do ich produkcji. Jeżeli kobieta nie przeprowadzi szczepienia w odpowiednim czasie, a dziecko nie otrzyma przeciwciała monoklonalnego, rozpocznie pierwszy sezon RSV bez ochrony.

Świadomość społeczna kluczowym elementem ochrony

– Możemy chronić małe dzieci przed tym zakażeniem, zwiększając świadomość zarówno rodziców, jak i całego personelu medycznego. – zauważa dr Alicja Karney.

Dostępność szczepień w Polsce

Szczepienie przeciw RSV dla kobiet w ciąży w Polsce jest dostępne bezpłatnie między 24. a 36. tygodniem ciąży. Jednak sama dostępność szczepionki nie gwarantuje, że przyszłe matki zdecydują się z niej skorzystać. Celem raportu „Kompas gotowości na RSV u niemowląt” jest podniesienie świadomości rodziców o dostępnych możliwościach ochrony dzieci.

Wyzwania związane z immunizacją

– Jedynie jedna na cztery kobiety decyduje się na szczepienie w czasie ciąży. To pokazuje, jak istotna jest rozmowa z rodzicami, ponieważ nawet przy dostępności szczepionki, nie wszyscy z niej korzystają. – podkreśla dr hab. n. med. Dorota Kleszczewska, prezes Fundacji Instytutu Matki i Dziecka, prof. IMiD.

Profilaktyka dla grup ryzyka

Drugą metodą ochrony jest podanie przeciwciała bezpośrednio dziecku. W Polsce w ramach programu lekowego takim wsparciem objęte są głównie wcześniaki oraz wybrane grupy dzieci szczególnie narażonych na ciężki przebieg zakażenia. Środowisko medyczne oczekuje, że długodziałające przeciwciało monoklonalne – nirsewimab – zostanie objęte refundacją dla wszystkich niemowląt, niezależnie od występowania czynników ryzyka. Obecnie preparat jest w procesie refundacyjnym.

Znaczenie dostępności w skutecznej profilaktyce

– Brak dostępności to pierwszy problem w skutecznej profilaktyce. Nawet jeżeli rodzice zdecydują się na szczepienie, mogą napotkać trudności związane z dostępnością, gdyż szczepionka nie jest refundowana, co jest kluczowe. Wierzę, że jeżeli stanie się powszechnie dostępna, to wiele noworodków i niemowląt będzie mogło być zabezpieczonych, ponieważ zarówno lekarze, jak i rodzice będą mogli z niej korzystać bez przeszkód. – mówi prezes Fundacji IMiD.

Doświadczenia z Europy

Z raportu „Kompas gotowości na RSV u niemowląt” wynika, że w Europie 23 kraje rekomendują ochronę wszystkich niemowląt przed RSV, a 19 z nich finansuje immunizację ze środków publicznych. Przykłady państw, które wprowadziły szeroką profilaktykę, pokazują spadek liczby hospitalizacji związanych z RSV o 70–98%.

Przykłady skutecznej profilaktyki w innych krajach

Doświadczenia państw, które zdecydowały się na szerszą ochronę niemowląt przed RSV, pokazują szybkie korzyści. W Chile, pierwszym kraju na półkuli południowej realizującym powszechny program immunizacji nirsewimabem, liczba dni spędzonych przez dzieci w szpitalach pediatrycznych zmniejszyła się o ponad 59 tys., a na oddziałach intensywnej terapii o ponad 25 tys. Już w pierwszym sezonie program przyniósł systemowi ochrony zdrowia oszczędności rzędu blisko 69 mln dolarów oraz 23,5 mln dolarów korzyści netto. Podobne dane z Włoch i Hiszpanii wskazują, że szeroka ochrona niemowląt przekłada się na zmniejszenie liczby hospitalizacji, mniejsze obciążenie szpitali oraz lepsze wykorzystanie zasobów ochrony zdrowia.

Inicjatywa edukacyjna dla rodziców

– Stworzyliśmy projekt Kompas, aby pomóc rodzicom w zdobywaniu wiedzy na temat wirusa oraz sposobów zabezpieczenia swoich dzieci. Chcemy, aby informacje te pochodziły z rzetelnych źródeł opartych na dowodach naukowych, ponieważ w dzisiejszym gąszczu informacji, w obliczu dezinformacji, szczególnie dotyczącej zdrowia, dobrze dobrane źródło wiedzy jest kluczowe. – podkreśla dr hab. Dorota Kleszczewska.

źródło: newseria.pl