W Polsce około 600 tysięcy osób zmaga się z chorobami otępiennymi, a wraz z postępującym starzeniem się społeczeństwa, ta liczba będzie prawdopodobnie rosła. W przypadku choroby Alzheimera, wczesne zdiagnozowanie schorzenia ma kluczowe znaczenie, ponieważ nowoczesne terapie mogą spowolnić rozwój choroby u pacjentów w początkowym stadium. Specjaliści podkreślają również rolę profilaktyki oraz ograniczania czynników ryzyka, na które mamy wpływ. Ostatnie badania sugerują, że szczepienia, w tym przeciwko półpaścowi, mogą wiązać się z niższym ryzykiem demencji.

Statystyki dotyczące demencji w Polsce

Z raportu Alzheimer Europe wynika, że w 2025 roku w Polsce przewiduje się 618,2 tys. osób z demencją, co stanowi 1,62% populacji. W tej grupie znajduje się 426,8 tys. kobiet i 191,4 tys. mężczyzn.

Przewidywania dotyczące wzrostu liczby chorych

– W Polsce obecnie na różne formy otępienia choruje około 600 tysięcy osób. Większość z nich stanowią pacjenci z chorobą Alzheimera. Występują również przypadki otępienia mieszanego, w którym pojawiają się czynniki naczyniowe. To ogromna liczba i spodziewamy się, że chorych będzie przybywać – komentuje prof. dr hab. n. med. Halina Sienkiewicz-Jarosz, neurolog oraz prorektor ds. nauki Uczelni Medycznej im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie.

Wczesna diagnoza i problemy z dostępem do opieki

Prognozy Alzheimer Europe przewidują, że do 2030 roku liczba pacjentów z demencją wzrośnie do około 770 tysięcy, a do 2040 roku przekroczy 900 tysięcy. – Pacjenci zgłaszają się do lekarzy zbyt późno. Wiele osób myli zaburzenia poznawcze z naturalnym procesem starzenia się, co skutkuje opóźnieniem w diagnostyce. Warto pamiętać, że choroba Alzheimera to nie fizjologiczne starzenie, lecz poważne schorzenie – zaznacza prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz.

Konieczność wczesnej interwencji

Jak informuje Rzecznik Praw Pacjenta, aż 80% pacjentów z chorobą Alzheimera nie ma postawionej właściwej diagnozy, a średni czas od pierwszego kontaktu z lekarzem do diagnostyki wynosi około 24 miesiące. Co więcej, demencja jest „chorobą całej rodziny”, ponieważ około 92% pacjentów wymaga całodobowej opieki bliskich, a w 44% przypadków obciążenie opiekuńcze spoczywa na jednej osobie.

Biomarkery i opieka społeczna

– Możemy zidentyfikować chorobę Alzheimera na podstawie biomarkerów jeszcze przed wystąpieniem objawów. Niestety, pacjenci trafiają do nas w momencie, gdy objawy są już obecne, co znacznie ogranicza efektywność leczenia. Opieka społeczna nad tymi pacjentami stanowi duży problem, ponieważ brakuje domów dziennego pobytu, co obciąża opiekunów – zauważa prof. dr hab. n. med. Tomasz Targowski, kierownik Kliniki Geriatrii w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji.

Czynniki ryzyka demencji

Wiek jest głównym czynnikiem ryzyka demencji, ale na wiele pozostałych możemy wpływać. Według WHO, nawet 45% ryzyka demencji można powiązać z czynnikami modyfikowalnymi, takimi jak palenie tytoniu, spożycie alkoholu, brak aktywności fizycznej, izolacja społeczna, zanieczyszczenie powietrza, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca oraz wysoki poziom cholesterolu.

Znaczenie profilaktyki i szczepień

– Istotne jest także leczenie zaburzeń słuchu oraz zachowanie aktywności społecznej wśród osób starszych – dodaje prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz. – Należy regularnie wykonywać badania układu sercowo-naczyniowego, a także kontrolować poziom cukru oraz lipidów. Nie należy zapominać o profilaktycznych szczepieniach – przypomina prof. Tomasz Targowski.

Badania nad szczepieniami a ryzyko demencji

W ostatnich latach obserwuje się rosnące zainteresowanie badaniami dotyczącymi związku między szczepieniami a ryzykiem demencji. W badaniu opublikowanym w 2025 roku w „JAMA” dotyczącym ponad 100 tysięcy osób w Australii, wykazano, że szczepienie przeciwko półpaścowi jest związane z niższym prawdopodobieństwem rozpoznania demencji w kolejnych latach.

Wyniki badań i ich implikacje

Pojawiają się badania sugerujące, że pacjenci zaszczepieni przeciwko półpaścowi mają o około 20% mniejsze ryzyko rozwoju demencji w przyszłości. To logiczne, ponieważ wirus półpaśca jest wirusem neurotropowym, który może prowadzić do obumierania neuronów, a w rezultacie do demencji – wyjaśnia prof. Tomasz Targowski.

Nowe terapie i badania kliniczne

Dane z Walii, obejmujące ponad 280 tysięcy osób, pokazują, że szczepienie przeciw półpaścowi wiązało się z około 20% niższym ryzykiem diagnozy demencji w ciągu siedmiu lat. Kolejne badanie opublikowane w końcu 2025 roku w „Cell” wskazuje, że szczepienia mogą być korzystne także na innych etapach choroby, zmniejszając częstość występowania łagodnych zaburzeń poznawczych oraz zgonów z ich powodu u osób z demencją.

Wczesna diagnoza i nowe terapie

– Pytanie, czy zalecać szczepienia przeciwko półpaścowi jako formę prewencji zaburzeń poznawczych u seniorów, pozostaje otwarte. Wciąż mamy jedynie wstępne badania, które sugerują ochronne działanie szczepień, także w przypadku grypy, w kontekście zaburzeń poznawczych – mówi prof. Tomasz Targowski.

Postęp w leczeniu choroby Alzheimera

W ostatnich latach pojawiły się nowe możliwości leczenia choroby Alzheimera. W Unii Europejskiej zarejestrowano dwa monoklonalne przeciwciała, które są skierowane przeciwko beta-amyloidowi, białku gromadzącemu się w mózgu i tworzącemu blaszki amyloidowe. Badania kliniczne pokazują, że terapie te mogą spowolnić pogarszanie się funkcji poznawczych. Obecnie w Polsce nie są one refundowane.

Wnioski i przyszłość terapii

– Te substancje wpływają na kluczowy element patogenezy choroby, jednak nie są w stanie jej całkowicie zatrzymać. Leki te wydłużają okres względnie samodzielnego funkcjonowania i są przeznaczone dla pacjentów objawowych w wczesnej fazie otępienia oraz z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi – podkreśla prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz.

Światowy Dzień Choroby Alzheimera

21 września obchodzony był Światowy Dzień Choroby Alzheimera. Tegoroczna kampania Alzheimer’s Disease International zwracała uwagę na znaczenie wczesnej diagnozy. Opublikowany z tej okazji World Alzheimer Report 2026 koncentruje się na badaniach klinicznych związanych z demencją. Zgodnie z danymi ADI, obecnie prowadzone są 192 badania kliniczne, w ramach których testowanych jest 158 leków.

źródło: newseria.pl