W Polsce, mimo że większość obywateli przeprowadza przynajmniej jedno badanie profilaktyczne rocznie, regularność tych działań pozostawia wiele do życzenia. Najczęściej wykonywane są badania krwi oraz moczu. Zaledwie jedna trzecia kobiet uprawnionych zgłasza się na mammografię, co stanowi najwyższy wskaźnik zainteresowania bezpłatnymi programami profilaktycznymi skierowanymi na nowotwory. Według psychoonkolożki, jednym z głównych powodów tego stanu jest lęk przed diagnozą choroby.

Wyniki badań profilaktycznych w Polsce

Choć niemal 70% dorosłych Polaków przyznaje, że w ostatnim roku wykonało przynajmniej jedno badanie profilaktyczne, jedynie 25% mężczyzn oraz 31% kobiet regularnie się bada. Takie dane zawiera raport „Zdrowie w liczbach” przygotowany na zlecenie PZU Zdrowie. Najczęściej wykonywane badania to badania krwi (88%) i moczu (63%). Tylko 31% zgłosiło się na cytologię lub badanie poziomu PSA, 13% na spirometrię lub RTG płuc, a jedynie 8% zdecydowało się na badanie skóry.

Niska zgłaszalność w programach nowotworowych

Niska liczba osób zgłaszających się na badania dotyczy także trzech programów przesiewowych skierowanych na nowotwory, które są finansowane przez NFZ. Mammografię wykonuje około jednej trzeciej kobiet, które mogą się na nią zgłaszać. W przypadku raka szyjki macicy, od sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem w programie będzie test HPV HR, a w pierwszej połowie tego roku z programu skorzystało jedynie 14,65% uprawnionych. Z kolei na badania przesiewowe raka jelita grubego zgłosiło się mniej niż 17% osób.

Lęk przed diagnozą jako bariera

„Z psychologicznego punktu widzenia pacjenci zapewne odczuwają lęk, obawę przed tym, że jeśli pójdą na badania, to coś zostanie wykryte” – mówi dr Milena Lachowicz, psychoonkolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. „To pewnego rodzaju zabezpieczenie się przed wyjściem ze strefy komfortu: że funkcjonuję teraz, jest mi dobrze, nie muszę się martwić o to, że być może w moim organizmie rozwija się choroba.”

Dostępność badań profilaktycznych

Dr Lachowicz podkreśla, że dostęp do badań profilaktycznych jest obecnie bardzo szeroki. „Dzisiaj mamy na wyciągnięcie ręki możliwość profilaktyki i badań. Wiemy, że możemy np. skorzystać z mammobusów, które stały się popularne i zatrzymują się przy wielu miejscach, takich jak festyny, centra handlowe czy kościoły.”

Przyszłość programów wczesnego wykrywania nowotworów

Poza wymienionymi programami przesiewowymi, w Polsce istnieją także programy profilaktyczne skierowane do grup wysokiego ryzyka. Od października 2026 roku oferta ta zostanie rozszerzona o wczesne wykrywanie raka płuca z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej.

Zmiana retoryki w komunikacji zdrowotnej

Dr Milena Lachowicz uważa, że aby zwiększyć zgłaszalność na badania, konieczna jest ciągła edukacja pacjentów oraz zmiana sposobu komunikacji. „Zamiast straszyć, ile osób rocznie umiera na choroby onkologiczne, lepiej pokazać, że wczesne wykrycie dzięki badaniom profilaktycznym daje szansę na całkowite wyleczenie.” Podkreśla, że należy zmienić retorykę, komunikując pacjentom, że te badania mają na celu zabezpieczenie ich przed chorobą oraz ułatwienie późniejszego leczenia.

Psychiczne obciążenie związane z diagnozą

Wykrycie i leczenie nowotworu wiąże się z ogromnym obciążeniem psychicznym. Jednak lęk pojawia się już na etapie oczekiwania na diagnozę. Dr Lachowicz zaznacza, że to niezwykle trudny moment, który wymaga wsparcia psychoonkologicznego, aby pacjent mógł poradzić sobie z emocjami towarzyszącymi diagnostyce i późniejszemu potwierdzeniu choroby. Wskazuje również na potrzebę objęcia wsparciem rodziny pacjenta, ponieważ choroba dotyka nie tylko osobę chorą, ale również jej bliskich.

źródło: newseria.pl