W okresie zwiększonej zachorowalności na infekcje, w powietrzu krążą wirusy takie jak grypa, RSV oraz SARS-CoV-2. Dodatkowo, pneumokoki mogą stać się bardziej niebezpieczne przy osłabieniu organizmu. Połączenie RSV i pneumokoków jest szczególnie niebezpieczne dla osób starszych, ponieważ prowadzi do poważniejszych infekcji dolnych dróg oddechowych. Specjaliści ostrzegają przed groźnymi konsekwencjami i podkreślają znaczenie szczepień ochronnych.

Grupa ryzyka

– Zarówno w przypadku pneumokoków, jak i RSV, czynniki ryzyka oraz ciężkość przebiegu choroby są bardzo zbliżone. Najczęściej chorują osoby powyżej 65. roku życia oraz te z historią chorób serca, takich jak niewydolność, miażdżyca, cukrzyca, otyłość, a także schorzenia dróg oddechowych, jak przewlekła obturacyjna choroba płuc czy astma. Niestety, gdy te osoby zachorują, zazwyczaj doświadczają znacznie cięższego przebiegu choroby – zauważa prof. dr hab. n. med. Paweł Balsam z I Katedry i Kliniki Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Mechanizm zakażenia

RSV, znany jako syncytialny wirus oddechowy, jest powszechnie występującym wirusem atakującym układ oddechowy. Przenosi się on drogą kropelkową oraz poprzez kontakt z rękami i przedmiotami zanieczyszczonymi wydzieliną z dróg oddechowych osoby zakażonej.

Pneumokoki, bakterie z grupy Streptococcus pneumoniae, mogą występować w nosogardle bez wywoływania objawów. Gdy jednak do organizmu dostaje się RSV, wirus ten uszkadza nabłonek dróg oddechowych, co prowadzi do osłabienia miejscowej odporności i zaburzenia funkcji rzęsek, które oczyszczają drogi oddechowe. W takich warunkach pneumokoki łatwiej przylegają do komórek, szybko się namnażają, intensywnie kolonizują nosogardło i mogą dostać się do płuc.

Powikłania po infekcjach

– Infekcje RSV i pneumokokowe najczęściej prowadzą do powikłań sercowo-naczyniowych. Może dojść do zaostrzenia niewydolności serca, a także zwiększa się ryzyko wystąpienia zawału serca czy udaru mózgu. Długoterminowe powikłania obejmują obniżenie wydolności pacjenta, co wpływa na jakość jego życia – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Paweł Balsam.

Pneumokoki mogą prowadzić do zapalenia płuc, które u starszych pacjentów skutkuje osłabieniem, dusznością oraz zaostrzeniem istniejących chorób przewlekłych, co często wymaga hospitalizacji. Najcięższą formą zakażenia pneumokokami jest inwazyjna choroba pneumokokowa (IChP).

Sezonowość zakażeń

– Wirusy ułatwiają bakteriom dostanie się do dróg oddechowych, a doskonałym przykładem jest RSV. Wirus ten uszkadza nabłonek dróg oddechowych, co sprzyja bakteriom, w tym pneumokokom. Nawet jeśli infekcja wirusowa nie wywołuje poważnych objawów, może prowadzić do poważnej bakteryjnej infekcji pneumokokowej, zagrażającej życiu – dodaje prof. dr hab. n. med. Piotr Rzymski z Katedry i Zakładu Medycyny Środowiskowej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

W przypadku pneumokoków bakterie mogą dostać się do krwi lub ośrodkowego układu nerwowego, co prowadzi do sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W Polsce w 2025 roku zgłoszono blisko 3,5 tys. przypadków IChP, a według danych Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego, wskaźnik śmiertelności wyniósł 34,8%, z najwyższym poziomem wśród osób powyżej 65. roku życia.

Wzrost zakażeń po infekcjach wirusowych

– Kolonizacja układu oddechowego przez pneumokoki może występować przez cały rok, jednak najcięższe zakażenia mają tendencję do występowania sezonowo. Zauważamy, że problem ten nasila się po sezonie grypowym, gdy pojawiają się infekcje RSV, co wskazuje, że wirusy są jednym z czynników sprzyjających tej chorobie – zaznacza prof. dr hab. n. med. Piotr Rzymski.

W sezonie 2025/2026 w Polsce zarejestrowano 278 hospitalizacji osób w wieku 65 lat i starszych z RSV jako głównym rozpoznaniem, co przekłada się na 3,5 hospitalizacji na 100 tys. osób w tej grupie wiekowej. Równocześnie blisko 4 tys. pacjentów trafiło do szpitala z powodu chorób pneumokokowych, z czego ponad połowę (56,3%) stanowili pacjenci powyżej 65. roku życia.

Znaczenie szczepień

– Statystyki dotyczące RSV są gromadzone od kilku lat, jednak od 2023 roku mamy obowiązek rejestrowania zakażeń, co pozwala nam lepiej zrozumieć ich wpływ na pacjentów. Coraz częściej podkreślamy, że infekcja nie kończy się w momencie ustąpienia objawów, a pacjenci narażeni są na długoterminowe skutki zdrowotne – zaznacza prof. dr hab. n. med. Paweł Balsam.

Dla osób starszych poważne zakażenie wywołane RSV lub pneumokokami może prowadzić do problemów wykraczających poza układ oddechowy. Zaostrzenie chorób serca, płuc czy cukrzycy, długotrwała hospitalizacja oraz osłabienie po infekcji mogą znacząco utrudnić powrót do codziennych czynności, zwiększając zależność od bliskich, a nawet odbierając samodzielność. Ryzyko wzrasta wraz z wiekiem oraz liczbą chorób współistniejących.

Optymalny czas na szczepienia

– W przypadku RSV obserwuje się więcej infekcji w sezonie jesienno-zimowym, chociaż nie ma tak wyraźnego wzrostu jak w przypadku grypy. Podobnie jest w przypadku pneumokoków, gdzie częstość zachorowań jest stosunkowo stabilna przez cały rok. Każdy moment jest dobry na zaszczepienie się przeciw RSV i pneumokokom, niezależnie od pory roku. Nie zwlekajmy, ponieważ około dwóch tygodni po szczepieniu uzyskujemy odporność na RSV, a na pneumokoki po miesiącu – podkreśla ekspert z I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM.

Szczepienia przeciw RSV i pneumokokom, zalecane dla dorosłych, są ważne dla ochrony przed różnymi infekcjami i nie zastępują się nawzajem. Ochrona przed jednym patogenem może pośrednio zmniejszać ryzyko zakażenia innym.

– Można zaszczepić się przeciw pneumokokom i jednocześnie przeciw RSV. Jeśli co roku szczepimy się na grypę, warto również zaszczepić się na RSV, a pneumokoki można odłożyć na później – zaznacza prof. dr hab. n. med. Paweł Balsam. – Wrzesień i październik to najlepsze miesiące na szczepienia, ponieważ wzrasta liczba różnych infekcji – dodaje.

Seniorzy mają do wyboru dwie szczepionki przeciw RSV. Pierwsza to dwuwalentna (RSV-A i RSV-B) bez adjuwanta, druga to monowalentna (RSV-A) z adjuwantem. Obie są refundowane w Polsce dla pacjentów powyżej 65. roku życia bezpłatnie (lista S), a dla osób w wieku 60-64 lat z 50-procentową odpłatnością.

– Decydując się na szczepienie, najlepiej równocześnie zaszczepić się przeciwko grypie i RSV. To jedna dawka, a dotychczas nie ma informacji o konieczności jej powtarzania. Wiemy, że przynajmniej przez trzy lata jesteśmy chronieni przed RSV. Co ważne, nawet jeśli zachorujemy, to przebieg choroby jest łagodniejszy, a ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych jest mniejsze – tłumaczy ekspert.

– Naturalna infekcja RSV nie zapewnia długotrwałej ochrony. Nawet w trakcie jednego sezonu epidemicznego mogą wystąpić ponowne zakażenia, co różni ją od szczepionek na grypę czy COVID-19, które wymagają corocznych dawek – dodaje prof. dr hab. n. med. Piotr Rzymski.

Seniorzy mogą również zaszczepić się przeciw pneumokokom. W Polsce dostępne są trzy szczepionki: trzynastowalentna skoniugowana (bezpłatna dla osób powyżej 65. roku życia z określonymi czynnikami ryzyka), 20-walentna oraz 21-walentna skoniugowana szczepionka przeciw pneumokokom.

– W przypadku szczepień przeciw pneumokokom stosuje się jeden schemat, który jest wystarczający dla osób starszych, aby zapewnić długotrwałą ochronę. Nie ma potrzeby cyklicznego szczepienia – podkreśla ekspert z Katedry i Zakładu Medycyny Środowiskowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

źródło: newseria.pl