Pół miliarda na przyrodę, która ma bronić Polski

„Natura sojusznikiem wojska” – to główne założenie nowego komponentu programu „Tarcza Wschód”, który właśnie ogłoszono. Prawie pół miliarda złotych trafi do województw przy wschodniej granicy Polski, w tym do województwa podlaskiego.

Doświadczenia ukraińskie są tutaj kluczowe – podkreślił wiceminister obrony narodowej Cezary Tomczyk. „Natura sojusznikiem wojska” staje się wtedy, gdy odpowiednio przygotowany teren sam spowalnia potencjalnego przeciwnika.

„To nie jest tak, że broni się wojsko. Broni się państwo” – mówił Tomczyk. I właśnie dlatego resorty obrony oraz klimatu i środowiska połączyły siły, aby „Natura sojusznikiem wojska” stała się faktem, a nie tylko hasłem.

Które projekty w Podlaskiem?

Pieniądze nie są dzielone sztywno między województwa – liczyć się będą konkretne projekty. A tych na Podlasiu nie brakuje. Wiceminister klimatu Mikołaj Dorożała wskazał kluczowe lokalizacje :

• Biebrzański Park Narodowy – projekty renaturyzacji bagien,
• Obszar Natura 2000 „Bagno Wizna” – plan ochrony już przygotowany,
• Puszcza Białowieska – plan dla UNESCO zakładający m.in. likwidację niektórych dróg w układzie równoleżnikowym.

Dlaczego drogi? Z wojskowego punktu widzenia niektóre szlaki komunikacyjne są niekorzystne z punktu widzenia kontrmobilności – czyli utrudniania ruchu wojskom przeciwnika .

Co to oznacza w praktyce?

W praktyce chodzi o działania, które mają trzy cele jednocześnie :

1. Ochronę przyrody – renaturyzacja bagien, spowalnianie spływu wód, odtwarzanie naturalnych ekosystemów,
2. Wzmocnienie obronności – bagna i mokradła to naturalne przeszkody terenowe, trudne do pokonania dla ciężkiego sprzętu,
3. Poprawę retencji – zatrzymywanie wody w krajobrazie.

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku już działa w tym kierunku. W 2025 roku wydano 49 decyzji sprzeciwu wobec działań odwadniających, nie uzgodniono wycinki ponad 2500 drzew przydrożnych, a także utworzono i powiększono rezerwaty o ponad 2000 hektarów .

Od maja można składać wnioski

Pieniądze z programu trafią do samorządów, jednostek państwowych i organizacji pozarządowych. Przyjmowanie wniosków rozpocznie się już 29 maja 2026 roku .

To oznacza, że gminy, parki narodowe i organizacje ekologiczne mogą już przygotowywać swoje projekty, które jednocześnie pomogą naturze i wzmocnią bezpieczeństwo wschodniej granicy.

Głos krytyki: beton zamiast bagien?

Warto jednak odnotować, że nie wszyscy są zachwyceni tempem wdrażania ekologicznych rozwiązań. Portal OKO.press wskazywał na początku 2026 roku, że działania na granicy często idą w odwrotnym kierunku – zamiast bagien przybywa betonu i utwardzonych dróg .

Prof. Michał Żmihorski z Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży alarmował, że w Puszczy Białowieskiej wciąż widać nowe hałdy żwiru, a drogi są umacniane i poszerzane – mimo że MON przyznawał, iż takie działania utrudniają potencjalną obronę .

Z kolei Państwowa Rada Ochrony Przyrody w grudniu 2025 roku wydała alarmujące stanowisko, w którym wskazała, że stan Puszczy Białowieskiej jako obiektu UNESCO jest już „krytyczny”. Wśród postulatów – właśnie likwidacja niepotrzebnych dróg i odtwarzanie mokradeł .

Rzecznik Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zapewnia jednak, że „uwzględnianie postulatów naukowców jest jednym z fundamentów programu” .

---

⚠️ Fakty w pigułce

Co się dzieje?	Rząd przeznacza prawie 500 mln zł na przyrodniczy komponent Tarczy Wschód.
Gdzie?	Województwa przy wschodniej granicy, w tym podlaskie.
Jakie projekty?	Biebrzański Park Narodowy, Bagno Wizna, Puszcza Białowieska.
Cel	Bagna i lasy mają być naturalnymi przeszkodami dla wroga.
Kluczowa zasada	Natura sojusznikiem wojska.
Od kiedy wnioski?	Od 29 maja 2026 roku.