Zmiany klimatyczne zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia skrajnych zjawisk pogodowych oraz mogą wpływać na ich nasilenie. Naukowcy wskazują, że taki kierunek rozwoju nie jest nowością – modele klimatyczne od lat przewidują nadchodzące wyzwania. Większym problemem jest jednak brak przygotowania na skutki tych zmian. Polska ma pod tym względem sporo do nadrobienia – zarówno w obszarze infrastruktury, jak i w zakresie świadomości oraz umiejętności odpowiedzi na ostrzeżenia.

Wyzwania dla infrastruktury

– W danych meteorologicznych widać, że zmierzamy w kierunku trudniejszych warunków klimatycznych. Oznacza to, że będziemy musieli stawić czoła bardziej ekstremalnym warunkom pogodowym, które wystawią na próbę naszą infrastrukturę cywilną. Zaskakuje mnie, jak bardzo nasza debata polityczna i społeczna jest nieprzygotowana na te wyzwania: na rozmowy i wymagania skierowane do polityków o konkretne działania i reakcje – zauważa Michał Brennek z Zakładu Fizyki Atmosfery Instytutu Geofizyki PAN w rozmowie z agencją Newseria.

Nieprawdziwe tezy o klimacie

Jak zauważają klimatolodzy, w debacie publicznej wciąż funkcjonują niezgodne z nauką tezy dotyczące zmian klimatycznych. Przykładem mogą być prof. Szymon Malinowski z Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego PAN oraz prof. Bogdan Chojnicki z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, którzy wskazują na projekt ustawy Prawa i Sprawiedliwości o wyjściu Polski z unijnego systemu handlu emisjami (ETS). W projekcie tym zawarte są twierdzenia, że ludzie nie mają wpływu na klimat, a poziom CO₂ w atmosferze jest niepokojąco niski, a nie alarmująco wysoki.

Przewidywania dotyczące klimatu

– Od ponad stulecia szczegółowo analizujemy drobne aspekty, mając coraz lepsze zrozumienie systemu klimatycznego. Czy potrafimy przewidzieć, jak klimat będzie się zmieniał? Tak, ale częścią tego systemu jest również działalność człowieka, której nie zawsze możemy przewidzieć. Ludzie często nie podejmują działań, dopóki sytuacja nie stanie się krytyczna. A ponieważ klimat charakteryzuje się dużą inercją, gdy już przyjdzie do bólu, niestety nie będzie możliwości powrotu do stabilnego klimatu – mówi Michał Brennek.

Raport WMO i prognozy na przyszłość

Zgodnie z raportem Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) „Stan globalnego klimatu 2025”, lata 2015–2025 były najcieplejszymi w historii pomiarów. W 2025 roku średnia globalna temperatura wzrosła o około 1,43°C w porównaniu do lat 1850–1900. Oceany nadal się nagrzewają, a w ciągu ostatnich dwóch dekad pochłonęły roczną ilość energii odpowiadającą około 18-krotności rocznego zużycia energii przez ludzkość. Postępuje również topnienie lodowców, a zasięg lodu morskiego w Arktyce osiągnął rekordowo niski poziom. WMO po raz pierwszy uznała nierównowagę energetyczną Ziemi za kluczowy wskaźnik klimatyczny, osiągając najwyższy poziom w 65-letniej historii pomiarów.

Przyszłość klimatyczna Polski

Według WMO, średnia temperatura w latach 2026–2030 ma być wyższa o 1,3–1,9°C w porównaniu do lat 1850–1900. Organizacja szacuje 91% prawdopodobieństwo, że przynajmniej w jednym z tych lat zostanie przekroczony próg 1,5°C, a 86% prawdopodobieństwo, że w tym czasie padnie nowy globalny rekord temperatury.

Przygotowania do zmian klimatycznych

– Jakie wyzwania klimatyczne i pogodowe czekają nas za 5–10 lat? Wiele zależy od naszych obecnych działań. Stabilizacja klimatu to jeden aspekt, a nasze działania jako ludzkości to drugi, w którym również odnosimy sukcesy. Uznano, że najczarniejszy scenariusz zmian klimatycznych nie zrealizuje się, nie dlatego, że nauka się myliła, ale dlatego, że podjęliśmy skuteczne działania, ograniczając emisję CO₂ i gazów cieplarnianych – mówi ekspert z Zakładu Fizyki Atmosfery Instytutu Geofizyki PAN. – Druga kwestia to, jak będziemy cywilizacyjnie przystosowani do ochrony naszych najmłodszych i najstarszych. We wrześniu marszałek Sejmu zapowiedział debatę na temat dostosowania do zmian klimatycznych i bezpieczeństwa klimatycznego. Dotychczas politycy nie podejmowali tego tematu, a jest on niezwykle istotny.

Nowe regulacje i plany adaptacyjne

Od stycznia 2025 roku miasta z co najmniej 20 tys. mieszkańców będą miały ustawowy obowiązek opracowania planów miejskich adaptacji. Dotyczy to łącznie 209 miast, z czego około trzech czwartych z nich już wcześniej dobrowolnie przygotowywało takie dokumenty. Plany mają uwzględniać lokalne zagrożenia meteorologiczne i hydrologiczne oraz określać działania dotyczące m.in. zazieleniania miast i zarządzania wodami opadowymi.

Świadomość społeczna i oceny przygotowań

Badanie przeprowadzone przez More in Common pokazuje, że Polacy są świadomi rosnących zagrożeń – 59% respondentów zauważa, że fale upałów stają się coraz częstsze i bardziej dotkliwe. Z drugiej strony tylko 7% Polaków uważa, że państwo jest dobrze przygotowane na ekstremalne zjawiska pogodowe, a połowa badanych ocenia, że nie zapewnia ono odpowiedniej ochrony obywateli przed skutkami zmian klimatycznych. Zaledwie 11% badanych sądzi, że instytucje publiczne skutecznie zapobiegają i reagują na bieżące sytuacje kryzysowe.

Konieczność adaptacji urbanistycznej

– Cywilizacyjnie budujemy miasta głównie z myślą o samochodach, a nie o pieszych, wycinamy, co się da, betonujemy, ile się da. Nie jesteśmy przygotowani na to, że nasze budynki wkrótce nie będą potrzebowały izolacji z powodu zimna, ale z powodu upału. Nie będziemy analizować, ile energii potrzebujemy na zimę, a będziemy również myśleć o tym, ile energii potrzebujemy latem, aby było chłodniej. Mam wrażenie, że w Polsce jesteśmy bardzo w tyle w tej transformacji – zaznacza ekspert z PAN.

Rozwój prognozowania klimatu

Jak podkreśla, w ostatnich latach znacznie poprawiły się możliwości prognozowania pogody i klimatu, co jest wspierane przez nowe technologie.

Udział w europejskich projektach meteorologicznych

– Jestem zaskoczony, że Polska jeszcze nie bierze udziału w działalności Europejskiego Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody, że nie jesteśmy nawet stowarzyszonymi członkami ECMWF, lecz jedynie kupujemy od nich produkty. W tym centrum, wspólnym wysiłkiem państw europejskich, przesuwa się granicę skutecznego przewidywania pogody, ale także zapewnia się bardzo dobre prognozy klimatyczne. Mam nadzieję, że niebawem dołączymy do tej organizacji, ponieważ to nie tylko kwestia nauki, ale przede wszystkim skutecznej ochrony meteorologicznej naszego kraju – mówi Michał Brennek.

ECMWF zrzesza obecnie 23 państwa członkowskie, a kolejnych 12 ma status współpracujących. Wśród nich są Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Litwa i Łotwa. Państwa uczestniczące w pracach otrzymują dane z prognoz ECMWF w czasie rzeczywistym oraz mają dostęp do podstawowych zasobów obliczeniowych i archiwum meteorologicznego, natomiast państwa członkowskie korzystają również z superkomputerów centrum.

źródło: newseria.pl