Obecna fala upałów w Polsce staje się coraz bardziej powszechna, a nie wyjątkiem od normy. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) wskazuje, że czerwiec 2026 roku był niezwykle gorącym miesiącem, a 28 czerwca w Słubicach padł rekord – temperatura wyniosła 40,5°C. Eksperci zauważają, że zmiany klimatyczne powodują wzrost częstości oraz intensywności skrajnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów, gwałtowne burze, susze czy powodzie. Największym wyzwaniem dla Polski staje się obecnie niedobór wody.

Wpływ zmian klimatycznych na pogodę

– Zmiana klimatu oznacza nadmiar energii w systemie klimatycznym Ziemi, co wpływa na każdy aspekt pogody – zauważa Michał Brennek z Zakładu Fizyki Atmosfery Instytutu Geofizyki PAN w rozmowie z agencją Newseria. – Ilość chłodnych dni z opadami śniegu oraz dni z zalegającą pokrywą śnieżną maleje, podczas gdy liczba burz, w tym zjawisk takich jak grad czy trąby powietrzne, rośnie i stają się one coraz bardziej intensywne. To prowadzi do podtopień, zalania i powodzi błyskawicznych, a także do większej zmienności warunków pogodowych.

Ekstremalne zjawiska pogodowe w 2026 roku

Zgodnie z danymi IMGW, pierwsza połowa 2026 roku charakteryzowała się dużą zmiennością warunków atmosferycznych oraz znacznymi różnicami temperatur. Po zimnym styczniu i mroźnym początku lutego, nastał bardzo ciepły początek wiosny, co przyspieszyło okres wegetacyjny i rozwój roślin. Niestety, częste przymrozki, szczególnie w kwietniu, spowodowały uszkodzenia rozwijających się pąków, co miało negatywny wpływ na rolnictwo i sadownictwo.

Fale upałów i ich przyczyny

– Liczba fal upałów wzrasta. Badania z tego roku pokazują, że zarówno ich długość, jak i temperatura początkowa są skutkami intensyfikacji zmian klimatycznych – dodaje Michał Brennek.

Rekordowe temperatury w Polsce

Na koniec czerwca oraz na początku lipca, w wielu lokalizacjach odnotowano ekstremalnie wysokie temperatury, przekraczające 35°C, a noce były tropikalne z temperaturą powyżej 20°C. IMGW informuje, że 28 czerwca w Słubicach zmierzono 40,5°C, co jest o 0,3°C więcej niż dotychczasowy rekord sprzed niemal 105 lat. Temperatura gleby na głębokości 5 cm również osiągnęła wartości przekraczające 40°C, z rekordami powyżej 41°C na północnym zachodzie kraju.

Przyczyny zmian klimatycznych

– Typ pogody, który przynosi do Polski ciepłe powietrze z południa, nie jest nowością. Jednakże, południe stało się znacznie cieplejsze niż jeszcze 20 czy 50 lat temu, a układ pogodowy jest teraz bardziej stabilny i trwa dłużej. To również efekt rozmarzniętej Arktyki, co zaburza równowagę związaną z gorącym zwrotnikiem i zimną Arktyką – wyjaśnia ekspert Instytutu Geofizyki PAN.

Percepcja Polaków na zmiany klimatyczne

Coraz więcej Polaków dostrzega ekstremalne zjawiska pogodowe. Z badania More in Common wynika, że 59% badanych uważa, iż fale upałów są coraz częstsze i bardziej dotkliwe. Ponadto, ponad połowa mieszkańców wsi i małych miast ocenia negatywnie przygotowanie Polski na susze, nawałnice i powodzie, a jedynie 7% badanych sądzi, że państwo jest dobrze przygotowane na te zjawiska.

Problemy związane z niedoborem wody

– Zauważamy ogromne niedobory wilgoci – obserwujemy to w lasach i na polach. To efekt nieodpowiednich systemów melioracji rolniczych oraz leśnych wobec współczesnych warunków klimatycznych, a w miastach – klasycznej betonozie. Wykorzystujemy kostkę brukową zamiast zieleni miejskiej, co zakłóca bilans wodny. W rzekach przez większość roku utrzymuje się niski poziom wód, który, mimo opadów, nie poprawia się na długo – ocenia Michał Brennek. – Susza jest największym zagrożeniem dla Polski.

Niedobory wilgoci w glebie

W najcieplejsze dni niemal cały kraj borykał się z poważnym niedoborem wilgoci w górnej warstwie gleby. Tylko na północnym wschodzie oraz lokalnie w Małopolsce wilgotność utrzymywała się na poziomie około 70%, podczas gdy w pozostałych częściach kraju spadała do 15-20%, a miejscami nawet poniżej 10%.

Woda w ekosystemie

– Nasz krajobraz sprzyja odpływowi i parowaniu, co powoduje, że woda w nim nie pozostaje. Wyższe temperatury zwiększają zdolność powietrza do zatrzymywania wilgoci, co prowadzi do intensywniejszego parowania. Więcej energii w atmosferze powoduje gwałtowne opady deszczu. Mamy więcej intensywnych burz, co skutkuje podtopieniami, ale jednocześnie brak jest długotrwałych opadów, które mogłyby zasilić glebę – podkreśla badacz.

Ograniczone zasoby wodne w Polsce

Polska znajduje się w grupie krajów o ograniczonych zasobach wodnych. Dane GUS i Wód Polskich wskazują, że średnie odnawialne zasoby wody wynoszą około 1,6 tys. m³ na osobę rocznie, a w latach suchych spadają nawet do około 1,1 tys. m³. To mniej niż minimalny próg bezpieczeństwa wodnego ustalony przez ONZ na poziomie 1,7 tys. m³ na osobę. Obecnie Polska zatrzymuje około 7,5% średniego rocznego odpływu wód, podczas gdy w dokumentach rządowych wskazuje się cel zwiększenia retencji do około 15%.

Konsekwencje dla rolnictwa

– Nasze rolnictwo zacznie cierpieć, ponieważ brakuje wody w systemie. Nie mamy również pomysłu na to, jak ją zatrzymać. System melioracji rolniczych jest przestarzały i nie dostosowany do obecnych warunków klimatycznych. Rolnicy będą ponosić straty, ponieważ system klimatyczny staje się coraz mniej stabilny, co wpłynie na ryzyko produkcji rolnej. Ostatecznie zapłacimy za to my, konsumenci, w wyższych cenach żywności – ocenia ekspert Instytutu Geofizyki PAN.

Skala suszy w Polsce

Zgodnie z danymi Wód Polskich, susza rolnicza objęła już 62% gmin w Polsce. IMGW wskazuje na utrzymującą się suszę hydrologiczną w wielu zlewniach. Raport Koalicji Klimatycznej „Wpływ zmian klimatycznych na bezpieczeństwo narodowe Polski” podkreśla, że skutki zmian klimatu mogą przyczynić się do spadku plonów w większości upraw na świecie.

Potrzeba działań adaptacyjnych

– Podobnie jak zmiana klimatu jest problemem o zasięgu globalnym, tak i adaptacja do tych zmian musi być działaniem o takim samym zasięgu – przekonuje Michał Brennek. – Potrzebujemy zatrzymania jak największej ilości wody w ekosystemie, niezależnie od tego, czy mówimy o miastach, czy wsiach, ponieważ Polska od lat zmaga się z bezprecedensową suszą. Ważne jest także zwiększenie terenów zielonych, ponieważ każde drzewo dostarcza nam usług ekologicznych, takich jak cień, z którego powinniśmy korzystać. W sferze politycznej i gospodarczej potrzebujemy stabilnego prawa oraz finansowania przejścia na zieloną energetykę.

źródło: newseria.pl